تبلیغات
.:: رفع الله رایت العباس ::. - آثار و سیماى پیشواى نهم(علیه السلام)
.:: رفع الله رایت العباس ::.
 
تاریخ : چهارشنبه 10 خرداد 1391 | نویسنده : علی علوی

بسم الله الرحمن الرحیم

آنچه می ‏خوانید، فشرده‏اى از زوایاى حیات پربار جوان‏ترین پیشواى هدایت، نهمین مقتداى مکتب امامت، حضرت جوادالائمّه علیه‏السلام است. 
زندگى کوتاه آن امام همام، که با مشکلات فراوان توأم بود؛ در بخش‏هاى ذیل قابل بررسى است: 
۱. از تولّد وى تا شهادت پدرش ( ۱۹۵ـ ۲۰۳ ه .). 
۲. دوره امامتش (۲۰۳ ـ ۲۲۰ ه .)؛ 
این بخش، در دو مرحله قابل طرح است: 
الف) عصر مأمون عباسى (۲۰۳ـ ۲۱۸ ه.)؛ 
ب) زمان معتصم عباسى (۲۱۸ ـ ۲۲۰ ه.).


بقیه در ادامه مطلب...


بسم الله الرحمن الرحیم


آنچه می ‏خوانید، فشرده‏اى از زوایاى حیات پربار جوان‏ترین پیشواى هدایت، نهمین مقتداى مکتب امامت، حضرت جوادالائمّه علیه‏السلام است. 
زندگى کوتاه آن امام همام، که با مشکلات فراوان توأم بود؛ در بخش‏هاى ذیل قابل بررسى است: 
۱. از تولّد وى تا شهادت پدرش ( ۱۹۵ـ ۲۰۳ ه .). 
۲. دوره امامتش (۲۰۳ ـ ۲۲۰ ه .)؛ 
این بخش، در دو مرحله قابل طرح است: 
الف) عصر مأمون عباسى (۲۰۳ـ ۲۱۸ ه.)؛ 
ب) زمان معتصم عباسى (۲۱۸ ـ ۲۲۰ ه.).

تولّد و شهادت

مورّخان در تاریخ تولّد امام جواد علیه‏السلام ، اختلاف دارند؛ عده‏اى میلاد آن حضرت را دهم رجب، برخى ۱۵ ماه رمضان و بعضى نیز ۱۹ ماه رمضان سال ۱۹۵ ه . در شهر مدینه مى‏دانند.۱ 
پدر بزرگوار جواد الائمّه علیه‏السلام ، امام رضا علیه‏السلام مى‏باشد؛ شخصیت ارجمندى که میزان فضایل و حیطه حیات علمى، عبادى و دینى‏اش، برکسى پوشیده نیست. 
مادر امام جواد علیه‏السلام ، بانوى گرامى و پاکدامنى بود به نام «سبیکه» (سکینه) و به روایت دیگر «خیزران». آن بانوى مؤمنه به خاندان شایسته امّ‏المؤمنین «ماریّه قبطیّه»۲ تعلّق داشت. بعضى‏ها نام وى را «ریحانه» و «درّه» نیز گفته‏اند.۳ 
امام جواد علیه‏السلام بعد از ۲۵ سال زندگى افتخارآمیز، سرانجام در آخر ذیقعده سال ۲۲۰ ه . با تحریک معتصم عباسى و به وسیله همسرش امّ‏الفضل مسموم و به شهادت رسید. بدن مطهّرش در گورستان قریش در بغداد، کنار قبر جدّ بزرگوارش امام کاظم علیه‏السلام ـ کاظمین ـ به خاک سپرده شد.۴

سخنان آغازین

امام جواد علیه‏السلام در روز سوم میلادش؛ لب به سخن گشود و بعد از حمد و ستایش خداوند متعال، به پیامبراکرم و خاندان عترت علیهم‏السلام درود فرستاد. 
از حکیمه دختر موسى بن جعفر علیه‏السلام ، آن بانوى متدیّن و شایسته، که سرپرستى امور تولّد امام جواد علیه‏السلام را به عهده داشت، نقل شده است که گفت: 
... امام جواد علیه‏السلام بعد از تولّد، فرمود: «اشهد ان لا اله الاّ اللّه و انّ محمّداً رسول اللّه.» 
و در روز سوم بعد از میلادش فرمود: «الحمد للّه و صلّى اللّه على محمّد و على الائمّه الرّاشدین.» 
و نیز افزود: در روز سوم تولّدش، چشمانش را گشود و به سوى آسمان چشم دوخت و سپس به سمت راست و چپ نگاه کرد. آنگاه فرمود: «أشهد ان لا اله الاّ اللّه، و أشهد انّ محمّداً رسول اللّه»؛ از دیدن حالت‏هاى وى تعجب کردم و هنوز در عالم شگفتى فرو رفته بودم که پدرش امام رضا علیه‏السلام آمد. به آن حضرت گفتم: از چیزهایى که از این کودک شنیدم، به شگفت آمده‏ام! پرسید: چه چیز شنیده‏اى؟ آنچه دیده و شنیده بودم، برایش تعریف کردم. حضرت فرمود: 
«یا حکیمه! ماترون من عجائبه اکثر؛ اى حکیمه! شگفتى‏هایى که بعد از این، از او خواهید دید؛ بیشتر از آنچه تاکنون دیده‏اید، خواهد بود.»۵

القاب، کنیه و نقش انگشتر

براى پیشواى نهم، القاب متعدّدى ذکر کرده‏اند؛ مهم‏ترین آنها عبارتند از: 
جواد؛ تقى؛ مرتضى؛ قانع؛ رضى؛ مختار؛ باب المراد؛ زکى؛ متوکّل؛ منتجب۶. 
کنیه آن حضرت «ابوجعفر» مى‏باشد که معمولاً در روایات تاریخى به «ابوجعفرثانى» معروف است تا با «ابوجعفر اوّل»، یعنى امام باقر علیه‏السلام اشتباه نشود. 
نقش انگشتر آن امام همام، «العزّه للّه» بود.۷

از نگاه دانشمندان اهل سنّت

سیماى پرفروغ و عالمتاب امام جواد علیه‏السلام نه تنها شیعیان را شیداى جمال و جلال خویش ساخته، که دانشمندان اهل سنّت را نیز از سکوت و خاموشى رهانیده است. آنان در منابع تاریخى و حدیثى خویش، به قدر ایمان و معرفت خود، زبان به حقیقت گشوده‏اند و شخصیت آسمانى پیشواى نهم شیعیان را چنین به تصویر کشیده‏اند: 
۱. سبط ابن جوزى حنفى (متوفّاى ۶۵۴ ق.): 
«و محمد، الامام ابوجعفر الثانى کان على منهاج أبیه فى العلم و التقى و الزهد و الجود... و کان یلقّب بالمرتضى والقانع...».۸ 
۲. کمال الدین محمد بن طلحه شافعى (متوفّاى ۶۵۲ ق.): 
«... و ان کان صغیر السّنّ فهو کبیرالقدر، رفیع الذّکر...».۹ 
۳. شمس الدّین ذهبى (۷۴۸ ق.): 
«کان محمّد یلقّب بالجواد و بالقانع والمرتضى، و کان من سروات آل بیت النبى صلى‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم ... و کان أحد الموصوفین بالسّخاء فلذلک لقّب الجواد...».۱۰ 
۴. ابن صبّاغ مالکى (متوفّاى ۸۵۵ ق.): 
«و هو الامام التّاسع... عرف بأبى جعفرالثانى، و ان کان صغیرالسّنّ فهو کبیر القدر، رفیع الذّکر، القائم بالامامه بعد علىّ بن موسى الرّضا... للنصّ علیه والاشاره له بها من أبیه کما أخبر بذلک جماعه من الثّقات العدول».۱۱ 
۵. عبداللّه بن محمّد بن عامر شبراوى شافعى (متوفّاى ۱۱۵۴ ق.): 
«... و کراماته رضى‏اللّه عنه کثیره و مناقبه شهیره، ثمّ ذکر بعض مناقبه و ختم حدیثه بقوله: و هذا من بعض کراماته الجلیله و مناقبه الجمیله».۱۲

در طاعت کردگار

امام جواد علیه‏السلام عابدترین فرد زمانش بود. محبّت و علاقه‏اش نسبت به باریتعالى وصف نشدنى و خوف، خشوع و اخلاصش در طاعت و عبادت خداوند ستودنى است. براى ترسیم جلوه‏هاى عبادى آن حضرت، به چند نمونه بسنده مى‏کنیم: 
الف) نماز 
امام جواد علیه‏السلام علاوه بر عبادات و نوافل معمول، نافله مخصوصى داشت. نافله آن حضرت دو رکعت بود؛ در هر رکعت، سوره فاتحه را قرائت مى‏نمود و آنگاه هفتاد مرتبه سوره اخلاص را تکرار مى‏کرد.۱۳ 
هرگاه وارد ماه جدید مى‏شد، در روز اوّل ماه، دو رکعت نماز به جاى مى‏آورد؛ در رکعت اوّل، بعد از سوره حمد، به تعداد روزهاى ماه (۳۰ مرتبه) سوره توحید را مى‏خواند. در رکعت دوم بعد از حمد، سوره انّاانزلناه را مثل رکعت اوّل تلاوت مى‏کرد.۱۴ 
ب) روزه 
روزه‏هاى مستحبّى آن حضرت نیز زیاد بود. پانزدهم و بیست و هفتم ماه رجب روزه مى‏گرفت. اهل خانه و غلامانش نیز او را در روزه گرفتن همراهى مى‏کردند.۱۵ 
علاوه بر این، گاهى میزان عبودیت و بندگى خویش را نسبت به مقام لایزال الهى با اذکار و ادعیه ابراز مى‏نمود. برخى از مناجات و ادعیه آن حضرت عبارت است از: 
الف) در حال قنوت 
«اللّهمّ أنت الاوّل بلا اوّلیّه معدوده، و الآخر بلا آخریّه محدوده، أنشأتنا لا لعلّه اقتساراً، واخترعتنا لا لحاجه اقتداراً، و ابتدعتنا بحکمتک اختیاراً، و بلوتنا بأمرک و نهیک اختباراً، و ایّدتنا بالآلات، و منحتنا بالأدوات، و کلّفتنا الطّاقه، و جشمتنا الطّاعه، فأمرت تخییراً و نهیت تحذیراً، و خوّلت کثیراً، و سألت یسیراً، فعصى أمرک فحلمت، و جهل قدرک فتکرّمت...»۱۶ 
ب) بعد از نماز «رضیت بااللّه ربّاً، و بالاسلام دیناً، و بالقرآن کتاباً، و بمحمّد نبیّاً، و بعلىٍّ ولیّاً، والحسن، والحسین، و علىّ بن الحسین، و محمّد بن علىّ، و جعفر بن محمّد، و موسى بن جعفر، و علىّ بن موسى، و محمّد بن علىّ، و علىّ بن محمّد، والحسن بن علىّ، و الحجّه‏بن الحسن بن علىّ، أئمّهً. 
اللّهمّ ولیّک الحجّه فاحفظه من بین یدیه و من خلفه و عن یمینه و عن شماله و من فوقه و من تحته، وامدد له فى عمره، و اجعله القائم بأمرک، المنتصرلدینک و أره ما یحبّ و تقرّبه عینه فى نفسه و فى ذرّیته و أهله و ماله و فى شیعته و فی عدوّه، و أرهم منه ما یحبّ و تقرّبه عینه، واشف به صدورنا و صدور قوم مؤمنین.»۱۷ 
ج)براى برآورده شدن حاجت راوى مى‏گوید: نامه‏اى خدمت امام جواد علیه‏السلام فرستادم. در آن نامه، از حضرت تقاضا کرده بودم که دعایى برایم یاد بدهد. آن حضرت این گونه برایم نوشت: 
تقول اذا اصبحت و أمسیت: «اللّه اللّه اللّه، ربّى الرّحمن الرّحیم، لا اشرک به شیئاً» و ان زدت على ذلک فهو خیر، ثمّ تدعو بما بدأ لک فى حاجتک، فهو لکل شى‏ء باذن اللّه تعالى، یفعل اللّه ما یشاء.۱۸

اصحاب و شاگردان

امام جواد علیه‏السلام با توجّه به اینکه در سنّ جوانى به شهادت رسیدند، در عمر کوتاه و با برکت خویش علاوه بر انجام وظایف سنگین رهبرى امّت، به تربیت شاگردانى که بتوانند پیام آسمانى خاندان نبوّت و امامت را به نسل‏هاى بعد منتقل سازند، توجّه خاص داشت. 
دانشمندان علم رجال و تراجم، تعداد یاران و شاگردان امام جواد علیه‏السلام را ۱۱۰ نفر ذکر کرده‏اند.۱۹ اسامى برخى از آن چهره‏هاى تابناک، بدین قرار است: 
«حسین بن سعید اهوازى، حسن بن سعید اهوازى، محمد بن اسماعیل بن بزیع، احمد بن أبى‏عبداللّه برقى، على بن مهزیار، صفوان بن یحیى، عبداللّه بن صلت، على بن اسباط، ابراهیم بن أبى محمود خراسانى، ابراهیم بن محمد همدانى، احمد بن محمد بن أبى نصر بزنطى کوفى، احمد بن معافى، جعفر بن محمد بن یونس احول، حسین بن بشار مداینى، حکم بن علیاء اسدى، حمزه بن یعلى اشعرى قمى، داود بن قاسم بن اسحاق بن عبداللّه بن جعفر بن ابى‏طالب، صالح بن محمد همدانى، عبدالجبّار بن مبارک نهاوندى، زکریّا بن آدم، عبدالعظیم بن عبداللّه بن على بن الحسن بن زید بن الحسن بن على بن أبى‏طالب، عثمان بن سعید عمرى، على بن جعفر بن محمد بن على بن الحسین، على بن بلال بغدادى، فضل بن شاذان بن خلیل ابومحمّد ازدى نیشابورى، محمد بن عبدالجبّار، ابوعلى محمد بن عیسى بن عبداللّه بن سعد بن مالک اشعرى، نوح بن شعیب بغدادى، یعقوب بن اسحاق سکیت (ابویوسف)، ابویوسف الکاتب یعقوب بن یزید بن حمّاد انبارى، ابوالحصین بن الحضین الحضینى».۲۰

انوار هدایت

در منابع تشیّع و تسنّن، از امام جواد علیه‏السلام حدود ۲۵۰ گوهر ماندگار در زمینه‏هاى مختلف فقهى، اخلاقى و اجتماعى به ما رسیده است. شایسته است که به ذکر چند نمونه که بیشتر در منابع اهل سنّت است، اشاره کنیم؛ امید است که این جملات نورانى مشعلهاى فروزانى باشند در دهکده ظلمانى جهان امروز و چراغ‏هایى در کوره راه‏هاى دشوار زندگى. 
۱. مَنِ اسْتَغْنى بِاللّهِ افْتَقَرَ النّاسُ اِلَیْهِ، وَ مَنِ اتَّقىَ اللّهَ اَحَبَّهُ النّاسُ؛ کسى که با اتکاء به خدا، روى نیاز از مردم بگرداند، مردم به او نیازمند مى‏شوند. و کسى که پرهیزکارى پیشه سازد، محبوب مردمان مى‏گردد.۲۱ 
۲. حَسْبُ الْمَرْءِ مِنْ کَمالِ الْمُرُوَّهِ اَنْ لا یَلْقى اَحَداً بِما یَکْرَهُ؛ کمال مروّت آن است که انسان با هیچ کس چنان رفتار نکند که برخودش نمى‏پسندد.۲۲ 
۳. مَنِ اسْتَحْسَنَ قَبیحاً کانَ شَریکاً فیهِ؛ آنکه کار زشتى را نیکو شمارد، در آن کار شریک است.۲۳ 
۴. مَنْ وَعَظَ اَخاهُ سِرّاً فَقَدْ زانَهُ وَ مَنْ وَعَظَهُ عَلانِیَهً فَقَدْ شانَهُ؛ کسى که برادر مؤمن خود را پنهانى پند دهد، او را آراسته، و کسى که آشکارا و در حضور دیگران نصیحت کند، چهره اجتماعى او را زشت ساخته است.۲۴ 
۵. عُنوانُ صَحیفَهِ الْمُسْلِمِ حُسْنُ خُلْقِهِ؛ سرآغاز نامه عمل مسلمان در قیامت، نیک خُلقى اوست.۲۵ 
۶. مَنْ وَثِقَ بِاللّهِ وَ تَوَکَّلَ عَلَى اللّهِ نَجاهُ اللّهُ مِنْ کُلِّ سُوءٍ وَ حَرَزَ مِنْ کُلِّ عَدُوٍّ؛ هرکس به خدا اعتماد داشته باشد و بر او توکلّ کند، خدا او را از هر بدى نجات مى‏بخشد و از هر دشمنى حفظ مى‏کند.۲۶ 
۷. اَلْکَمالُ فِى الْعَقْلِ؛ کمال آدمى در خردمندى است.۲۷ 
۸. اَلْعامِلُ بِالظُّلْمِ وَالْمُعینُ عَلَیْهِ وَالرّاضى شُرَکاء؛ ستمکار و یارى کننده ستمکار و کسى که به ستم او راضى است، همه در گناه آن شریکند.۲۸ 
۹. یَوْمُ الْعَدْلِ عَلَى الظّالِمِ اَشَدُّ مِنْ یَوْمِ الْجَوْرِ عَلَى الْمَظْلُومِ؛ روز دادخواهى و عدالت بر ستمگر سخت‏تر از روز ستم بر ستمدیده است.۲۹ 
۱۰. ثَلاثٌ یُبَلِّغْنَ بِالْعَبْدِ رِضْوانَ اللّهِ تعالى: کَثْرَهُ اْلاِسْتِغْفارِ وَ لینُ الْجانِبِ وَ کَثْرَهُ الصَّدَقَهِ وَ ثَلاثٌ مَنْ کُنَّ فیهِ لَمْ یَنْدَمْ: تَرْکُ الْعَجَلَهِ وَالْمَشْوَرَهُ وَالتَّوَکُّلُ عَلَى اللّهِ عِنْدَ الْعَزْمِ؛ سه چیز انسان را به خشنودى خدا مى‏رساند: بسیار آمرزش خواستن از خدا؛ نرم خویى با مردم؛ و بسیار صدقه دادن. 
و سه خصلت است که در هر کس باشد، پشیمان نمى‏شود: شتاب نکردن در کارها؛ مشورت در کارها؛ توکّل بر خدا هنگامى که بر انجام کارى تصمیم مى‏گیرد.۳۰ 
۱۱. اَلْعِفافُ زینَهُ الْفَقْرِ، وَالشُّکْرُ زینَهُ الْغِنى، وَالصَّبْرُ زینَهُ الْبَلاءِ، وَالتَّواضُعُ زینَهُ الْحَسَبِ، وَالفَصاحَهُ زینَهُ الْکَلامِ، وَالْحِفْظُ زینَهُ الرِّوایَهِ، وَخَفْضُ الْجَناحِ زینَهُ الْعِلْمِ، وَحُسْنُ الاَدَبِ زینَهُ الْعَقْلِ، وَبَسْطُ الْوَجْهِ زینَهُ الْکَرَمِ، وَ تَرْکُ المَنِّ زینَهُ الْمَعْرُوفِ، وَالْخُشُوعُ زینَهُ‏الصَّلوهِ، وَ تَرْکُ مالا یَعْنى زینَهُ الْوَرَعِ؛ پارسایى زینت فقر، شکر زینت توانگرى، شکیبایى زینت بلا، فروتنى زینت شأن و بزرگى، گویایى زینت سخن، نگهدارى و ضبط دقیق زینت روایت، تواضع زینت دانش، ادب زینت خرد، گشاده‏رویى زینت کرم و بخشندگى، منّت ننهادن زینت احسان و نیکى، توجّه و حضور قلب زینت نماز، ترک کارهاى بیهوده زینت تقوا و پرهیزکارى است.۳۱ 
۱۲. کَیْفَ یَضیعُ مَنِ اللّهُ کافِلُهُ، وَ کَیْفَ یَنْجُو مَنِ اللّهُ طالِبُهُ؛ چگونه ممکن است کسى که خدا سرپرست اوست، تباه شود؛ و چگونه ممکن است کسى که خدا در تعقیب اوست، رهایى یابد؟۳۲ 
۱۳. عِزُّالْمُؤْمِنُ غِناهُ عَنِ النّاسِ؛۳۳ عزّت مؤمن در بى‏نیازى از مردم است. 
۱۴. اَلْعُلَماءُ غُرَباءٌ لِکِثْرَهِ الْجُهّالِ بَیْنَهُمْ؛۳۴ علما با زیاد بودن جاهلان، غریبند. 
________________________________________
۱. حیات فکرى و سیاسى امامان شیعه، رسول جعفریان، ص ۴۷۱، به نقل از: اصول کافى، ج ۱، ص ۴۵۲؛ الارشاد، ص ۲۹۷؛ التهذیب، ج ۶، ص ۹۰؛ مسار الشیعه، ص ۷؛ کشف الغمّه، ج ۲، ص ۳۴۳؛ المناقب، ابن شهرآشوب، ج ۴، ص ۳۷۹. 
۲. «ماریّه قبطیه» کنیزى بود که به همسرى رسول خدا(ص) در آمد. از وى ابراهیم فرزند پیامبر به دنیا آمد که در کودکى چشم از جهان فروبست. 
۳. حیات فکرى و سیاسى امامان شیعه، ص ۴۷۲، به نقل از: فرق الشیعه، ص ۱۰۰. 
۴. اصول کافى، ج ۱، ص ۴۹۷؛ التهذیب، ج ۶، ص ۹۰. 
۵. اعلام الهدایه، مجمع جهانى اهل بیت، ج ۱۱، ص ۲۸، به نقل از مستدرک عوالم العلوم، ج ۲۳، ص ۱۵۱ و ۱۵۲؛ مناقب، ج ۴، ص ۳۹۴. 
۶. اعلام الهدایه، ج ۱۱؛ ص ۵۲، به نقل از مستدرک عوالم العلوم، ج ۲۳، ص ۲۷ ـ ۲۹. 
۷. همان؛ به نقل از مستدرک عوالم العلوم، ج ۲۳، ص ۳۱. 
۸. اصول کافى، ج ۱، ص ۳۵۳؛ بحارالانوار، ج ۵۰، ص ۶۸. 
۹. مطالب السّؤول، ابن طلحه شافعى، ص ۲۳۹؛ الفصول المهمّه، ص ۲۵۲. 
۱۰. الوافى بالوفیات، ج ۴، ص ۱۰۵. 
۱۱. الفصول المهمّه، ص ۲۵۱. 
۱۲. الاتحاف بحبّ الاشراف، ص ۱۶۸. 
۱۳. اعلام الهدایه، ج ۱۱، ص ۳۹، به نقل از حیاه الامام محمد الجواد(ع)، ص ۶۷. 
۱۴. همان، به نقل از مستدرک عوالم العلوم، ج ۲۳، ص ۲۲۰. 
۱۵. همان، به نقل از مستدرک عوالم العلوم، ج ۲۳، ص ۲۲۲. 
۱۶. همان، ص ۴۱، به نقل از مستدرک عوالم العلوم، ج ۲۳، ص ۲۱۲. 
۱۷. همان، به نقل از مستدرک عوالم العلوم، ج ۲۳، ص ۲۱۴ و ۲۱۵. 
۱۸. همان، به نقل از مستدرک عوالم العلوم، ج ۲۳، ص ۲۱۸. 
۱۹. رجال شیخ طوسى، ص ۳۹۷ ـ ۴۰۹. 
۲۰. اعلام الهدایه، ج ۱۱، ص ۱۹۸ ـ ۲۰۹؛ ر. ک: رجال کشّى، طبع مشهد، ص ۲۷۵، ۵۰۲، ۵۰۳، ۵۴۸، ۵۵۰، ۵۵۱ و ۵۵۲؛ رجال نجاشى، ص ۱۴۹، ۱۹۰ و ۲۵۳؛ حیاه الامام محمد الجواد(ع)، ص ۱۳۹، ۱۴۱، ۱۵۶، ۱۵۹ و ۱۶۴؛ رجال شیخ طوسى، ص ۴۰۵؛ فهرست شیخ طوسى، ص ۵۸؛ جامع الرّواه، ج ۱، ص ۵۵۴. 
۲۱ ـ ۲۶. نورالابصار، شبلنجى، ص ۱۸۰ و ۱۸۱. 
۲۷ ـ ۳۲. الفصول المهمّه، ص ۲۸۹ ـ ۲۹۱. 
۳۳. اعلام الهدایه، ج ۱۱، ص ۲۴۰، به نقل از بحارالانوار، ج ۷۵، ص ۱۰۹ 
۳۴. همان، ص ۲۴۳.




آرشیو مطالب
آخرین مطالب
ابر برچسب ها
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب ارسال شده: عدد
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

ابزار وبلاگ

قالب وبلاگ